Omvang
Oorzaken
Gevolgen
Bestrijden
Handhaven
Onderzoek
Onderzoek
De Nationale Smokkel Monitor brengt verschillende onderzoeken en openbare databronnen samen om de ontwikkeling van de tabaksmarkt te volgen.
VSK laat regelmatig onderzoek uitvoeren door onafhankelijke onderzoeksbureaus, waaronder Kantar en WSPM. Daarnaast publiceren onder meer KPMG, de Douane en Europese instellingen onderzoeken en rapportages over buitenlandse aankopen, smokkel en illegale tabakshandel.
De onderzoeken benaderen de markt vanuit verschillende invalshoeken en met verschillende methoden.
Zo wordt onder meer gekeken naar het aankoopgedrag van consumenten, de herkomst van lege sigarettenverpakkingen en de omvang van illegale productie en handel.
Ook internationaal wordt veel onderzoek gedaan naar illegale tabakshandel. Die onderzoeken laten zien hoe de markt zich in andere landen en op Europees niveau ontwikkelt en maken vergelijking met de Nederlandse situatie mogelijk.
Op deze pagina staan de gepubliceerde onderzoeken en rapportages die inzicht geven in de ontwikkeling van de Nederlandse en internationale tabaksmarkt
EMPACT: 2025 Resuts - Factsheets
Dit onderzoek van EMPACT (European Multidisciplinary Platform Against Criminal Threats) geeft een overzicht van de resultaten van de Europese aanpak van georganiseerde criminaliteit in 2025.
In totaal werden 85 illegale sigarettenfabrieken ontmanteld, tegenover 59 in 2024 en 68 in 2023. Daarmee is 2025 het hoogste aantal dat EMPACT tot nu toe in één jaar heeft geregistreerd.
Ook werden 54 locaties voor het versnijden van tabak en 90 opslaglocaties voor illegale tabaksproductie ontmanteld. Daarnaast werd ruim 1.362 ton ruwe en/of fijngesneden tabak in beslag genomen, relevant voor onder meer de illegale productie en handel in shag.
Volgens EMPACT werd met de acties tegen accijnsfraude ruim € 550 miljoen aan belastingderving voorkomen.
EMPACT is een veiligheidsinitiatief dat wordt aangestuurd door de EU-lidstaten om dreigingen van georganiseerde en zware internationale criminaliteit te identificeren, te prioriteren en gezamenlijk aan te pakken.
KPMG: Illicit cigarette consumption in Europe
Uit het jaarlijkse KPMG-onderzoek naar de Europese sigarettenmarkt blijkt dat Nederland in 2025 opnieuw tot de koplopers behoort als het gaat om illegale en buitenlandse sigaretten. Inmiddels is 44,5% van alle in Nederland gerookte sigaretten niet in Nederland gekocht en is ruim 22% afkomstig uit illegale handel.
Hierdoor liep de Nederlandse schatkist volgens KPMG bijna €1 miljard aan accijns- en btw-inkomsten mis. Vooral sigaretten uit Duitsland, Spanje en Polen worden veel in Nederland aangetroffen, terwijl ook de handel in namaaksigaretten verder groeit.
Nederland kent daarmee één van de grootste illegale sigarettenmarkten van West-Europa. Volgens het rapport hangen deze ontwikkelingen samen met de grote prijsverschillen tussen Nederland en omliggende landen.
Jaarrapportage Douane 2025
In 2025 nam de illegale handel in tabaksproducten verder toe. De Douane nam ruim 254 miljoen sigaretten in beslag, een stijging van 17% ten opzichte van 2024. Ook de hoeveelheid onderschepte tabak verdrievoudigde naar ruim 166.000 kilo, terwijl de inbeslagname van waterpijptabak meer dan vervijfvoudigde tot bijna 33.000 kilo.
Als deze producten op de Nederlandse markt waren gebracht, zou de schatkist naar schatting ruim €168 miljoen aan accijnzen en belastingen zijn misgelopen, tegenover €105 miljoen een jaar eerder. De Douane noemt de binnenlandse verkoop van illegale tabaksproducten een groeiend probleem en intensiveerde samen met de FIOD en het Openbaar Ministerie de aanpak via Combiteam SMOKE. Controles in havens, op luchthavens, bij post- en koeriersbedrijven en in de logistieke keten leidden tot een groot aantal inbeslagnames. Daarnaast werd onderzoek gedaan naar criminele organisaties en illegale tabaksfabrieken.
Kantar sigaretten Pack Collection Q1 2026
Het aandeel sigarettenverpakkingen dat niet in Nederland is gekocht blijft op een historisch hoog niveau. In het eerste kwartaal van 2026 kwam 41% van alle geregistreerde pakjes uit het buitenland. Daarmee blijft het aandeel, ondanks een lichte daling, grotendeels in lijn met het recordniveau van het derde kwartaal van 2025 (50%) en duidelijk hoger dan een jaar eerder, toen dit nog 24% was.
De meeste buitenlandse sigarettenverpakkingen zijn afkomstig uit Duitsland. In de Duitse grensstreek koopt inmiddels 63% van de rokers zijn sigaretten over de grens. In de Belgische grensstreek steeg dit aandeel verder naar 57%.
Kantar shag Pack Collection Q1 2026
Het aandeel shagverpakkingen dat niet in Nederland is gekocht blijft uitzonderlijk hoog. In het eerste kwartaal van 2026 kwam 58% van alle geregistreerde pakjes uit het buitenland. Daarmee blijft het aandeel vrijwel gelijk aan het recordniveau van het derde kwartaal van 2025 (62%) en fors hoger dan een jaar eerder, toen dit nog 41% was.
Duitsland blijft veruit de belangrijkste herkomst van buitenlandse shag. Bijna de helft van alle buitenlandse verpakkingen komt daar vandaan. In de Duitse grensstreek haalt inmiddels 76% van de shagrokers zijn tabak over de grens. In de Belgische grensstreek ligt dat aandeel op 61%.
OLAF report 2025
De illegale handel in tabaksproducten blijft op grote schaal toenemen binnen Europa. Met steun van OLAF werden in 2025 wereldwijd meer dan 427 miljoen illegale sigaretten onderschept. Daarmee werd naar schatting ruim €178 miljoen aan belastingverliezen voor Europese en nationale overheden voorkomen.
Naast sigaretten werden ook grote hoeveelheden ruwe tabak en waterpijptabak in beslag genomen. De cijfers onderstrepen dat de illegale tabakshandel steeds internationaler wordt georganiseerd en een belangrijke uitdaging vormt voor handhavingsdiensten in Europa.
Een nieuwe zorg is de snelle opkomst van de illegale handel in e-sigaretten en vapes. Tijdens een internationale douane-operatie werden meer dan 1,9 miljoen illegale e-sigaretten onderschept. Volgens OLAF profiteren criminele netwerken van verschillen in regelgeving tussen Europese landen, waardoor de illegale handel verder kan groeien.
WSPM Empty pack survey Q4 2025
De markt voor illegaal nagemaakte sigaretten is in drie jaar tijd vertienvoudigd. Dat blijkt uit het nieuwste Empty Pack Survey-onderzoek van WSPM Group, uitgevoerd in opdracht van branchevereniging VSK. In 2022 was nog 0,6% van alle in Nederland gerookte sigaretten namaak. Sindsdien groeide dat uit tot 6%.
Uit hetzelfde onderzoek blijkt dat over bijna de helft (45,6%) van alle gerookte sigaretten in Nederland geen belasting is betaald; eveneens een nieuw record. Het grootste deel hiervan werd in het buitenland gekocht, waar tabak soms vele malen goedkoper is dan in ons land.
Kantar shag pack collection Q3 2025
Het aantal pakjes shag dat niet in Nederland is gekocht blijft toenemen. In het derde kwartaal van 2025 kwam 62% van alle geregistreerde pakjes uit het buitenland, tegenover 59% in het eerste kwartaal van dit jaar en 36% in 2023.
De Duitse herkomst domineert: bijna de helft van alle buitenlandse verpakkingen komt daar vandaan. In de grensstreken haalt inmiddels 82% van de shagrokers zijn tabak in Duitsland en 63% in België.
Kantar sigaretten pack collection Q3 2025
Het aantal sigarettenverpakkingen dat niet in Nederland is gekocht stijgt opnieuw fors, van 40% in het eerste kwartaal naar 50% in het derde kwartaal. Dat is twee keer zo hoog als twee jaar geleden, toen het percentage nog 25% was.
De grensoverschrijdende handel blijft structureel toenemen, vooral in de Duitse grensstreek, waar inmiddels 68% van de rokers zijn sigaretten over de grens koopt. In de Belgische grensstreek ligt dit aandeel op 51%.
EPS onderzoek Douane 2024
Uit het jaarlijkse onderzoek van de Douane blijkt dat 45% van de sigaretten niet uit Nederland komt. Vorig jaar ging het nog om 25%. Maar liefst 10,5% werd illegaal geproduceerd tegenover 3,8% een jaar eerder.
Verder komt uit het onderzoek dat 30,1% een buitenlands accijnszegel had (met name uit Duitsland, Polen, Turkije, Luxemburg en Bulgarije), 3,9% duty free sigaretten betrof en 0,6% bestond uit zogenaamde illicit whites (legaal geproduceerd, maar zonder legale afzetmarkt).
Illicit Trade Report 2023: Enforcement and Compliance
Het Illicit Trade Rapport gaat over illegale handel en belicht de complexiteit van grensoverschrijdende criminele activiteiten. Dit rapport biedt een diepgaande analyse van de huidige staat, trends en de complexe gevolgen van illegale handel, onder andere die in tabak.
Uit het rapport blijkt dat Nederland op nummer 8 staat van landen met de grootste drugsvangsten in 2023. Daarnaast speelde Nederland vorig jaar een rol in de twee grootste vondsten van illegale sigaretten.
Fighting the dark underworld: A four market supplement
Het onderzoek Fighting the dark underworld: A four market supplement is geschreven door Intrinsic Insights. In het onderzoek van Intrinsic komen vier landen voor: Canada, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en de Filippijnen.
Ongeacht de markt, is de veranderende houding van consumenten ten opzichte van de illegale tabakshandel een fundamenteel probleem dat moet worden aangepakt. 43 % vindt het niet erg om sigaretten te kopen waarvan kenbaar is dat ze illegaal zijn geproduceerd of verkocht.
Fighting the dark underworld: How the illegal trade in tobacco threatens to overwhelm us
Het onderzoek Fighting the dark underworld: How the illegal trade in tobacco threatens to overwhelm us is geschreven door Intrinsic Insight en in opdracht van JTI.
Dit onderzoek werpt nieuw licht op de populariteit van de georganiseerde misdaad binnen de samenleving in vier landen. Deze vier landen zijn: Canada, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en de Filippijnen. 14 % van de rokers claimt recent tabak te hebben gekocht via social media.
Europol: The Other Side of the Coin
De georganiseerde misdaad blijft de interne veiligheid van de EU bedreigen. Het criminele landschap evolueert voortdurend, omdat criminelen op zoek gaan naar nieuwe kansen en uitbuiting voor hun eigen belang.
De voortdurende prijsstijging van tabaksproducten in de EU-lidstaten, samen met de aanhoudend grote vraag, leidt tot een aanzienlijke toename van de consumptie van namaaksigaretten. Criminele groepen die betrokken zijn bij de illegale handel en productie van tabak zijn “hiërarchisch gestructureerde netwerken” met criminele samenwerking voor productie, transport en opslag, aldus het rapport.
S&P Global: The economic footprint of traditional tobacco and new nicotine products
De consumentenvraag naar traditionele tabaksproducten en nieuwe nicotineproducten in de EU-27 bevindt zich in een transitie. Sociaal-economische omstandigheden, levensstijlkeuzes, gezondheidsbewustzijn, vergrijzing en regelgeving beïnvloeden het koopgedrag van consumenten. In het onderzoek van S&P Global wordt gekeken naar de verschuivingen van traditionele naar nieuwe nicotineproducten. Welke invloed hebben deze verschuivingen op de economie?
Illicit cigarette consumption in the EU, UK, Norway, Switzerland, Moldova and Ukraine (KPMG)
Het jaarlijks gepubliceerde rapport van KPMG brengt de omvang en de ontwikkeling van de illegale sigarettenmarkt in kaart. De studie heeft betrekking op de 27 lidstaten van de EU, het Verenigd Koninkrijk, Noorwegen, Moldavië, Oekraïne en Zwitserland. Uit het meest recente onderzoek blijkt dat in 2022 van de 11 miljard gerookte sigaretten in Nederland, 1,2 miljard sigaretten illegaal waren. Dit is minder dan in 2021. Toen waren van de 11,8 miljard gerookte sigaretten in Nederland, nog 2,1 miljard sigaretten illegaal. Hierdoor liep de schatkist vorig jaar meer dan € 380 miljoen aan accijnzen mis, minder dan in 2021, toen € 657 miljoen werd misgelopen.
World Customs Organization: Illicit Trade Report 2022
Het Illicit Trade Report van de Wereld Douane Organisatie (World Customs Organization of WCO) wordt sinds 2012 gepubliceerd en biedt waardevolle inzichten in criminele activiteiten wereldwijd.
Dit rapport richt zich op zeven belangrijke risicogebieden binnen de douanehandhaving: de bestrijding van witwassen van geld en de financiering van terrorisme, cultureel erfgoed, drugs, milieu, intellectuele eigendomsrechten, gezondheid en veiligheid, inkomsten en beveiliging.
Het rapport noemt Nederland, België en Spanje als opkomende landen op het gebied van illegale tabaksproductie en -handel.
EU enforcement of intellectual property rights: results at the EU border and in the EU internal market 2021
In Europa worden steeds meer namaakartikelen in beslag genomen. Dat blijkt uit het rapport “EU-handhaving van intellectuele-eigendomsrechten: resultaten aan de EU-grens en in de EU-interne markt 2021″. Dit jaarlijkse rapport is uitgegeven door EUIPO en TAXUD, de Europese directoraten voor intellectuele eigendom en belastingen.
Het rapport baseert zich op de gegevens over aanhoudingen aan de EU-grens die zijn gemeld door de douaneautoriteiten van 26 van de 27 EU-lidstaten. De gegevens van Griekenland ontbreken.
Jaarverslag European Migrant Smuggling Centre (EMSC)
Europol publiceerde het jaarverslag 2021 van het Europees Centrum voor Migrantensmokkel (EMSC). Het rapport beschrijft de migrantensmokkel en mensenhandel, waarmee de Europese Unie nog altijd geconfronteerd wordt.
Migrantensmokkel en mensenhandel behoren tot de ernstigste misdrijven. Criminele netwerken die zich toeleggen op het smokkelen van illegale goederen zoals tabak, drugs en gestolen goederen, zijn vaak betrokken bij migrantensmokkel. Hierbij profiteren zij van de Europese infrastructuur. De criminele organisaties die in het rapport worden beschreven zijn flexibel, divers en hebben een groot netwerk. Daarnaast zijn deze organisaties altijd gericht op winst.
Causes and control of illicit tobacco
Onderzoeksbureau Alvarez & Marsal onderzocht gegevens uit 71 landen. Daaruit blijkt dat de hoge prijs van legale tabak een van de belangrijkste factoren is achter de illegale tabakshandel.De analyses laten een sterk verband zien tussen het deel van het inkomen dat nodig is om sigaretten te kopen en de illegale handel als aandeel van het totale tabaksgebruik (legaal en illegaal). Hetzelfde geldt voor alcoholische dranken, waarschijnlijk een van de productcategorieën die het dichtst bij tabak ligt. Hoewel daling van inkomens een rol speelde in de daling van de betaalbaarheid van legale tabak, zijn de gestegen prijzen in de winkel de belangrijkste oorzaak voor de toename van illegale handel. Hierbij waren hogere belastingen (accijns) de belangrijkste oorzaak van de omvang en het tempo van de prijsstijgingen.
Results of the 2020 EMPACT Operational Action Plans and Joint Action Days
Dit rapport gaat over de resultaten van de EMPACT Operational Action Plans in 2020. EMPACT is het Europese multidisciplinaire platform dat is opgericht om ernstige internationale en georganiseerde criminaliteit aan te pakken. Dit doen zij door middel van een effectieve samenwerking tussen wetshandhavers van de EU-lidstaten, agentschappen, instellingen en andere relevante (publieke en private) partijen.De bestrijding van accijnsfraude (waaronder illegale tabakshandel) is een van de EMPACT-prioriteiten die de Europese Raad voor de periode 2018-2021 heeft vastgesteld.
The Gathering Storm (2020)
De coronapandemie veroorzaakt in 2020 ongekende problemen in de hele wereld en heeft impact op alle vormen van samenleving en handel. Criminelen grijpen hun kans om juist nu manieren te vinden om de ongerustheid onder de bevolking uit te buiten en zich verder te verrijken met de handel in illegale tabak.
Dit onderzoek is uitgevoerd door Japan Tobacco International (JTI) in 50 landen. Het toont aan dat coronamaatregelen sommige aspecten van illegale tabaksproductie en -levering weliswaar hebben belemmerd, maar dat deze hiermee niet nog lang niet tot stilstand is gebracht.
IP Crime And Its Link To Other Serious Crime
Dit rapport van Europol gaat over de verschillende manieren waarop criminaliteit op het gebied van intellectuele eigendom verbonden is met andere vormen van misdaad. Er zijn twee manieren waarop criminaliteit op het gebied van intellectuele eigendom in verband kan worden gebracht met andere criminele activiteiten: de ene criminele activiteit ondersteunt de andere, of het gaat om parallelle activiteiten.
