Miljardenschade
Oorzaken
Gevolgen
Hoe stoppen we dit?
Invallen
Onderzoek
De belangrijkste oorzaken
De groeiende illegale tabakshandel wordt gestimuleerd door de steeds hogere accijnzen, waardoor de prijzen van sigaretten en shag in de winkel blijven stijgen.
In landen waar dit het geval is (zoals bijvoorbeeld Nederland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk) worden vaak meer illegale tabaksproducten verkocht. Hoe hoger de accijns, hoe meer consumenten op zoek gaan naar goedkopere sigaretten en shag.
- minder dan €1
- €1-€4
- €4-€7
- €7-€9
- meer dan €10
Prijsstijging verschuift tabaksaankopen
De Nederlandse overheid verhoogt de accijns continu, om roken te ontmoedigen. De prijs van sigaretten verdubbelde in 10 jaar, die van shag verdrievoudigde zelfs.
Rokers die op zoek zijn naar goedkopere producten, vinden al snel goedkopere alternatieven. De manier waarop rokers aan hun tabaksproducten komen is fundamenteel veranderd. Van de tabakswinkel of supermarkt om de hoek, naar de verboden online aankoop via social media of tabaksdagtochtjes naar Luxemburg en Duitsland. Vlakbij gelegen landen waar tabak soms de helft goedkoper is.
De illegale handel van sigaretten en shag stijgt exponentieel. Het grote verschil tussen tabaksbelastingen in verschillende landen biedt namelijk ook kansen voor smokkelaars.
Prijsverschillen met buurlanden
De Nederlandse overheid heeft de accijnzen en btw op sigaretten en shag in 2023 en 2024 nóg verder verhoogd.
De prijsverschillen met onze buurlanden blijven hierdoor stijgen. In Duitsland is een pakje shag 15 euro goedkoper. In Luxemburg betaal je op dit moment 7 euro voor een pakje sigaretten.
De prijsstijging is een gevolg van hogere accijns, de belasting die op alle tabak wordt geheven.
Belastingdruk
De consumentenprijs van een pakje sigaretten of shag bestaat in Nederland voor meer dan 80% uit belasting (accijns plus btw).
Verkooppunten in Nederland
In 5 jaar tijd daalde het aantal verkooppunten van 21.600 naar 3.600.
In 2022 werden sigarettenautomaten verboden en in 2024 stopte de verkoop in supermarkten.
Doordat rokers steeds verder moeten reizen om aan tabak te komen, wordt het aantrekkelijker om goedkopere tabak online te bestellen of in grotere hoeveelheden over de grens in te slaan.
De handel in illegale tabaksproducten is zeer aantrekkelijk voor criminelen
De straffen voor de verkoop van illegale tabaksproducten zijn laag in vergelijking met andere criminele activiteiten. De kosten voor de productie van namaaksigaretten zijn vaak maar een paar cent per stuk. Dit maakt namaaksigaretten extreem winstgevend voor criminelen, die hierover natuurlijk geen accijns of belasting betalen. Een container met namaaksigaretten die Europa wordt binnengesmokkeld, kan tussen de 3 en 4 miljoen euro opleveren.
Het smokkelen van illegale tabaksproducten is veel makkelijker dan bijvoorbeeld nagemaakte autoonderdelen of designerkleding. De Nederlandse overheid heeft in de afgelopen jaren winkels verboden om tabak in het schap te tonen en deze mogen daarnaast alleen in standaardverpakking worden verkocht. Dat zorgt ervoor dat vervalsingen veel makkelijker voor ‘echt’ worden aangezien.
Wat verdient een smokkelaar?
De handel in illegale sigaretten is niet alleen eenvoudig te organiseren, maar ook buitengewoon lucratief. Voor wie bereid is om een paar dagen te reizen en enig risico te nemen, ligt er een verdienmodel klaar dat gelijkenis vertoont met zware criminaliteit. Zeker omdat de pakkans laag is en de straffen relatief mild, is dit ‘beroep’ aantrekkelijk voor kleine en middelgrote spelers.
Een voorbeeld: een smokkelaar rijdt met een bestelbus naar Bulgarije, waar een slof sigaretten (10 pakjes) gemiddeld rond de 30 euro kost. In Nederland ligt de winkelprijs voor dezelfde slof op ruim € 120. Op sociale media zoals Telegram, Snapchat en Facebook worden deze sloffen doorgaans aangeboden voor € 60 à € 70. Ruim onder de marktprijs, maar met een stevige marge voor de verkoper.
Een gemiddelde bestelbus kan makkelijk 1000 tot 2000 sloffen vervoeren. Bij een verkoopprijs van € 55 per slof en een inkoopprijs van € 30, levert dat een winst op van zo’n € 25.000 tot € 50.000 per rit naar Bulgarije. Zonder dat er over die sigaretten in Nederland een cent accijns of btw wordt betaald.
Wat zijn illegale tabaksproducten?
Illegale tabaksproducten zijn onder andere sigaretten en shag waarover geen belasting wordt betaald. Ze kunnen worden onderverdeeld in drie hoofdcategorieën:
Smokkel
Tabaksproducten worden (legaal) geproduceerd voor een specifiek land. Vervolgens worden die producten door smokkelaars illegaal vervoerd naar een andere markt. Op deze markt worden legale tabaksproducten zwaarder belast en moet er meer accijns over betaald worden, dus zijn deze producten duurder in de winkel.
Verboden productie (namaak)
Verboden productie betekent dat sigaretten en shag zonder toestemming van de merkeigenaar worden nagemaakt (vervalst). Hiermee wordt het legale, gewettigde product van de merkhouder gekopieerd, om zo belasting en accijns te ontwijken en consumenten te misleiden.
Nep-merken
Nepmerken (‘Illicit Whites’) worden door de FIOD omschreven als sigaretten zonder naam, of producten met een denkbeeldige of niet-geregistreerde merknaam. Het doel van de productie kan zijn om deze producten te smokkelen naar andere markten, of om ze illegaal te verkopen in het land waar ze geproduceerd zijn.
