Miljardenschade
Oorzaken
Gevolgen
Hoe stoppen we dit?
Invallen
Onderzoek
Hoe de staatskas elk jaar
bijna 3 miljard aan accijns misloopt
De hoeveelheid tabak waarover in Nederland geen accijns en btw wordt betaald, is de afgelopen jaren sterk toegenomen. Dat gaat om tabak die legaal over de grens wordt gekocht én om producten die via smokkel, illegale handel of illegale productie op de Nederlandse markt terechtkomen.
In 2025 werd over 45% van alle sigaretten en 61% van alle shag die in Nederland werden geconsumeerd geen Nederlandse accijns betaald. De Nederlandse schatkist liep hierdoor naar schatting € 3 miljard aan accijns- en btw-inkomsten mis. Dat bedrag was een jaar eerder 2,6 miljard en in 2020 nog ‘slechts’ 1,4 miljard euro.
De Nederlands markt verschuift
De Nederlandse legale tabaksmarkt is de afgelopen jaren sterk gekrompen, terwijl het aandeel rokers veel minder snel daalde. Tussen 2020 en 2025 nam het aantal verkooppunten af van ongeveer 21.600 naar 3.600. Het aandeel rokers daalde in dezelfde periode van 20,2% naar 17,8%.
Tegelijkertijd groeide het aandeel tabak dat niet in Nederland werd gekocht sterk. Bij sigaretten steeg dit van 11% in 2021 naar 45% in 2025. Bij shag nam het aandeel toe van 17% naar 61%.
De grafiek laat een duidelijke verschuiving zien: de Nederlandse legale markt krimpt veel sneller dan het aantal rokers. Een steeds groter deel van de tabak die in Nederland wordt geconsumeerd, wordt buiten de Nederlandse markt gekocht. Daardoor valt ook een steeds groter deel van de consumptie buiten de Nederlandse belastinggrondslag.
Illegale handel: een internationaal probleem
De verschuiving naar buitenlandse en illegale tabak is geen typisch Nederlands verschijnsel. Vooral landen met hoge tabaksprijzen hebben te maken met omvangrijke parallelle markten en verlies aan belastinginkomsten.
Frankrijk is daarvan een duidelijk Europees voorbeeld. Over 55,7% van alle daar gerookte sigaretten wordt geen Franse accijns betaald. Een Frans overheidsrapport schat het verlies aan inkomsten door de parallelle tabaksmarkt op € 2,46 tot € 3,04 miljard.
Ook buiten Europa zijn de gevolgen zichtbaar. In Australië, waar een pakje sigaretten inmiddels ruim € 30 kost, groeide de illegale markt de afgelopen jaren sterk. In 2025 was volgens het Australian Bureau of Statistics circa 80% van de geconsumeerde tabak van illegale herkomst. Opvallend is dat dit gebeurt in een land zonder open landsgrenzen, waar invoer alleen via havens en luchthavens mogelijk is.
Ook op Europees niveau blijft de illegale handel omvangrijk. Met steun van het Europese antifraudebureau OLAF werden in 2025 wereldwijd meer dan 427 miljoen illegale sigaretten onderschept. Daarmee werd naar schatting € 178 miljoen aan belastingverliezen voorkomen.
Achter een deel van deze handel zitten internationaal opererende criminele netwerken. Voor hen is tabak aantrekkelijk vanwege de hoge winstmarges en de relatief lage risico’s en straffen in vergelijking met bijvoorbeeld drugshandel. Europol signaleert dat netwerken zich over verschillende vormen van criminaliteit bewegen en dat de verbanden tussen illegale tabakshandel en andere zware criminaliteit, waaronder drugs-, wapen- en mensenhandel, steeds zichtbaarder worden.
Nederland staat dus niet op zichzelf. Internationale voorbeelden laten zien dat illegale tabakshandel niet alleen leidt tot forse verliezen voor overheden, maar ook een aantrekkelijk verdienmodel vormt voor de georganiseerde misdaad.
Hoe weten we dit?
De omvang wordt vanuit verschillende invalshoeken onderzocht. WSPM analyseert lege verpakkingen in de openbare ruimte, Kantar volgt via consumentenpanels waar sigaretten en shag worden gekocht en de Douane voert een eigen Empty Pack Survey uit. KPMG brengt daarnaast de Europese markt en illegale consumptie in kaart. De onderzoeksmethoden verschillen en zijn niet één op één uitwisselbaar, maar laten dezelfde duidelijke ontwikkeling zien.
