220620-Nationale-Smokkel-Monitor-logo

Namaaksigaretten goed voor portemonnee, slecht voor gezondheid

Van de gerookte sigaretten in België, is één op de tien nep. Die sigaretten zijn goedkoper voor de roker, maar de maatschappelijke prijs ligt hoog.

Eén op de tien sigaretten die worden gerookt in België zijn namaak sigaretten. Dit aantal is in vier jaar tijd verdubbeld. De douane heeft vorig jaar 345 miljoen nagemaakte sigaretten in beslag genomen. Dit jaar staat de teller al op meer dan 80 miljoen.

Volgens de cijfers van Sciensano daalt het aantal rokers al sinds 1997; daardoor is de stijging van het aantal namaaksigaretten erg opvallend. Van de Belgen rookt 15 % in 2024. Zij roken dus steeds meer illegale sigaretten. België en Nederland doen het even slecht, maar ter vergelijking met Frankrijk is daar één op de drie sigaretten een nagemaakt exemplaar.

“Bij de mensen die wel nog roken zie je dat ze op zoek gaan naar goedkopere alternatieven”, zegt Ellen Thewissen, illicit trade prevention manager bij Philip Morris. “Als je bedenkt dat een legaal pakje nu ongeveer € 12 kost en een illegaal pakje € 4, dan hebben mensen de neiging om over te stappen. Dat is zowel het geval voor namaak- als voor smokkelsigaretten.”

Voornamelijk komen de gesmokkelde sigaretten uit Polen en Bulgarije. Daar kosten de sigaretten ongeveer € 4 à € 5 per pakje. In dat geval gaat het om echte merksigaretten waarop geen accijns is geheven. Dat is dus illegaal.

Consumenten hebben financieel voordeel met het kopen van namaaksigaretten, maar daar zitten ook gezondheidsrisico’s aan verbonden. Legale sigarettenfabrieken worden gecontroleerd op hygiëne door externe bedrijven. Bij illegale sigarettenfabrieken gebeurt dat niet. “De ruwe tabak zal in alle sigaretten dezelfde zijn, maar bij illegale sigaretten worden soms ook andere stoffen teruggevonden. Dat maakt ze nog ongezonder dan legale sigaretten”, zegt Florence Angelici, woordvoerster van de Federale Overheidsdienst (FOD) Financiën.

Ellen Thewissen: “Als je zo’n illegale sigarettenfabriek bezoekt, dan zie je van alles. De tabak ligt daar soms los op de grond, de ratten en de muizen lopen er doorheen, terwijl die tabak in de sigaretten belandt. Roken is ongezond, dat is algemeen bekend, maar ik vraag mij af hoeveel ongezonder die namaaksigaretten nog zijn.”

Een écht pakje sigaretten heeft herkenningspunten. Een neutrale olijfgroene verpakking, hetzelfde lettertype en een takszegel. Op een Belgisch pakje sigaretten staat een Belgische takszegel en dat betekent dat de accijnzen in België zijn betaald. Als je een pakje hebt met een niet-Belgische zegel, is het niet altijd namaak, maar wel illegaal.

“‘Daarnaast hebben legale pakjes een alfanumerieke code’, zegt Thewissen. “Dat is een code die wereldwijd uniek is. Politie en douane kunnen die code scannen, waarna ze de hele weg kunnen traceren die het pakje al heeft afgelegd sinds de productie. Als die weg op een abnormale plaats ophoudt, is dat een aanwijzing voor hun onderzoek. Op die manier kunnen ze gerichter zoeken waar het pakje in verkeerde handen terecht is gekomen.”

“Die alfanumerieke codes zijn voor criminelen zeer moeilijk na te maken. Het gebeurt dat ze het toch proberen. Dan zie je dat twee of drie pakjes per slof zo’n code gekregen hebben, die natuurlijk niet echt is. Aangezien die codes moeilijk na te maken zijn, grijpen sommige organisaties terug naar het namaken van de originele merkverpakkingen. Die zijn in sommige landen wel nog toegelaten. Als je hier nog zulke pakjes ziet liggen in een winkel, dan is het namaak”, voegt Thewissen toe.

Niet alleen voor de roker zijn namaaksigaretten voordelig om te kopen. Het is een erg lucratieve bezigheid voor de illegale producenten. Als producent heb je ongeveer een investering van € 1,2 miljoen nodig voor machines, locatie en grondstoffen. Met zo’n fabriek kan je gemiddeld 1 miljoen sigaretten per dag produceren. Na twee of drie weken heb je de investering al terugverdiend en daarna kan je veel en snel gaan verdienen.

De fabrikanten komen uit criminele organisaties en niet alleen van fiscale fraude. “Het is echt geen kleine criminaliteit. Voor Al-Qaida was dit een grote bron van inkomsten. Je ziet het ook aan de manier waarop dergelijke productiesites beveiligd worden en hoe mensen daar werken. Mensen leven daar opgesloten om dag en nacht te produceren en zo veel mogelijk winst te maken.”

Tot een paar jaar geleden lag de illegale sigarettenproductie voornamelijk in het oosten van Europa. Doordat de politie daar steeds opslag- en productieplaatsen heeft ontmanteld, komen de producties steeds vaker richten West-Europa.

“Vergis u niet, er wordt nu zeker niet alleen in België en Nederland geproduceerd’, zegt Florence Angelici. “Polen is nog steeds de grootste producent, veel groter dan de landen in West-Europa. België is gewoon goed gesitueerd, dicht bij het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk.” In die landen zijn sigaretten nog duurder, waardoor de vraag naar namaaksigaretten toeneemt.

De bredere verspreiding van de productie naar West-Europa heeft ook invloed op de werking van de criminelen. “Ze hebben een zeer hiërarchische structuur. We merken dat ze steeds vaker met regiomanagers werken, die elk een deel van Europa controleren, terwijl de top van de structuur zich ver buiten Europa bevindt”, zegt Angelici. “Het zijn dus echt grote organisaties, en ze doen meer dan enkel sigaretten namaken en verkopen. Er is een duidelijke link met terroristische groepen.”

De Staatskas loopt een aanzienlijk bedrag mis door de verkoop van namaaksigaretten. Het gaat om een € 0,50 per illegale sigaret. Zo kwam vorig jaar € 172 miljoen minder de Staatskas binnen. “Alles wat in beslag wordt genomen, vernietigen we zo veel mogelijk: alle sigaretten, productiematerialen en machines,” zegt Florence Angelici.

Volgens het jaarverslag heeft de Belgische FOD Financiën in 2023 6 illegale fabrieken en 16 opslagplaatsen ontmanteld.

Lees het hele artikel verder op knack.be (abonnement vereist)

Namaaksigaretten in opmars het is echt geen kleine criminaliteit voor al qaida was dit een grote bron van inkomsten

Download het gratis e-book met overzichtelijk alle informatie over de oorzaken en gevolgen van illegale tabakshandel.

Andere artikelen

Deel dit bericht

Facebook
Twitter
LinkedIn