Een sigaret met rattenpoep roken, is een gedachte die de meest verslaafde roker doet huiveren. Kopers van illegale rookwaar lopen toch dat risico. Waar deze sigaretten vandaan komen is vaak onduidelijk en heeft regelmatig te maken met zware criminaliteit. Komt deze kritiek alleen van Philip Morris, de sigarettenproducent uit Bergen op Zoom?
Ellen Thewissen werkt bij Marlboro-producent Philip Morris en is verantwoordelijk voor het tegengaan van illegale handel. Daarnaast biedt zij opsporingsdiensten een helpende hand. Een tijdje geleden bezocht Ellen een illegale sigarettenfabriek. De illegale sigarettenfabriek was zo vies dat ze bijna over haar nek ging. “Ratten liepen door de fabriek en overal lag tabak op de grond. De medewerkers veegden het simpelweg op en stopten het in de machines waarmee sigaretten werden gemaakt. Ik ben de laatste die zegt dat roken gezond is, maar poep tref je niet aan in een pakje uit een Nederlandse winkel.”
In opdracht van de tabaksbranche is uit recent onderzoek gebleken dat van alle gerookte pakjes sigaretten in Nederland, over bijna de helft geen accijns en btw is betaald. Vaak gaat het om sigaretten die in het buitenland zijn gekocht. Maar de hoeveelheid ‘nepsigaretten’ neemt ook toe. Nepsigaretten worden in illegale fabrieken geproduceerd en op het pakje staat een namaaklogo. De leeftijdsgrens van kopers wordt niet gecontroleerd en de overheid loopt veel geld mis.
“Vermoedelijk zijn er alleen al in Nederland en België tientallen van zulke illegale sigarettenfabrieken”, zegt Thewissen. “Zo’n fabriek kost ongeveer € 1 miljoen, maar binnen tien dagen hebben de eigenaren dat al terugverdiend. De maakkosten van een pakje zijn slechts € 0,20. Dag en nacht werken mensen onder slechte omstandigheden, vaak met illegalen.”
De vraag is of Philip Morris er baat bij heeft om de cijfers te overdrijven. Het bedrijf loopt ook inkomsten van rookwaar mis door illegale praktijken. Het is logisch dat zij zich hard maken tegen illegale concurrentie. Maar ook uit een minder verdachte hoek, de ministeries van Volksgezondheid en Financiën, komen zorgen over illegale sigaretten uit het buitenland.
In juni vorig jaar stuurden de ministeries samen een brief naar de Tweede Kamer. Hierin sprake zij van een flinke toename van het aantal sigaretten op de Nederlandse markt. Volgens de brief was 1 op de 100 gerookte sigaretten in 2021 in Nederland nep. In 2023 waren dat al 4 op de 100 sigaretten. ‘De prijs van een pakje sigaretten stijgt door de accijnsverhoging, waardoor er mogelijk een hoge winstmarge is voor de illegale handel in tabaksproducten’, staat in de brief.
Ministeries maken zich zorgen over de criminaliteit. Niet om misgelopen winsten voor bedrijven als Philip Morris. ‘Door de grote winsten die criminelen behalen met accijnsfraude en de illegale productie en handel in sigaretten en tabak, worden criminele vermogens opgebouwd. Daarmee kunnen andere criminele activiteiten worden gefinancierd’, zeggen de ministeries. Ook zeggen ze wat door Philip Morris wordt benadrukt, ‘je weet niet wat voor troep er allemaal in die illegale peuken zit’.
Over 2024 zijn nog geen cijfers beschikbaar, maar in 2023 waren al vier illegale sigarettenfabrieken opgerold en drie waterpijptabak fabrieken. Ook nog drie illegale fabrieken die in de af- of opbouwfase waren, zijn ontmanteld.
Namens de overheid voert Team SMOKE de bestrijding van illegale handel uit. Dit is een samenwerking tussen FIOD, douane en het Openbaar Ministerie. “Wij onderzoeken en analyseren de geldstromen en logistieke ketens om tabaksfraude op te sporen en houden ons bezig met opsporingsonderzoeken naar de handel en productie van grotere partijen illegale tabaksproducten”, legt een woordvoerder uit.
De VSK, branchevereniging van sigarettenfabrikanten, is blij met Team Smoke, maar daar mag nog een tandje bij volgens de VSK. “Want dit zijn allang niet meer uitsluitend schimmige praktijken: ook ogenschijnlijk ‘normale’ mensen houden zich ermee bezig”, laat een woordvoerder van de VSK weten. Zij zouden ook kleine handelaren die rookwaar aan de man brengen en geen accijns en btw betalen moet aanpakken.
De branchevereniging krijgt na dit pleidooi steun van anti-rookvereniging Clean Air Nederland.
Thewissen zegt: “Pakjes uit het buitenland kunnen nog afkomstig zijn uit een echte fabriek en voldoen daardoor ten minste aan de Europese eisen. Maar inmiddels is het aandeel illegaal geproduceerde sigaretten op de markt zo groot dat rokers geen idee hebben wat ze eigenlijk kopen van iemand die goedkope tabak aanbiedt. Ze denken alleen maar: hé, dat is goedkoop. Het kan een buitenlands pakje zijn, maar net zo goed een exemplaar uit een smerige fabriek. Daarom pleiten we voor een dubbele aanpak: zowel het tegengaan van buitenlandse import als het oprollen van illegale fabrieken.”
De oplossing volgens antirooklobby ligt in bewustwordingscampagnes en minder verkooppunten van tabak. Zodat tabakswinkels uit het straatbeeld verdwijnen. Mensen zouden dan minder aan rookwaar denken en minder snel op zoek gaan naar legale of illegale sigaretten.
Lees het hele artikel verder op pzc.nl
Goedkope sigaretten roken? Met een beetje pech heb je rattenpoep aan je lippen
