De illegale handel in sigaretten neemt in Nederland snel toe en dat raakt tabakswinkeliers financieel. Veel ondernemers zien hun klanten weglopen naar buitenlandse of nagemaakte rookwaar, omdat Nederlandse sigaretten door de recente accijnsverhogingen fors duurder zijn geworden. Winkeliers merken dat aan hun dagelijkse omzet.
Ondernemer Tim Veldhuis merkt het ook en vertelt: “Sommige weken verkoop ik bijna niets… Als er nauwelijks klanten komen dan weet ik dat er ergens op een industrieterrein in de buurt een partij illegale sigaretten gemaakt is.” Tim is zelfs benaderd door handelaren die hem pakjes gingen aanbieden voor € 5: “Ik heb het niet gedaan, maar ik kan me voorstellen dat het voor sommige ondernemers verleidelijk is.”
De pijn is extra groot omdat tabakszaken juist rekenden op een omzetexplosie nadat supermarkten vanaf juli 2024 geen tabak meer mochten verkopen. De brancheorganisatie NSO Retail verwachtte een verdrievoudiging van de verkoop, maar dat blijkt in de praktijk veel minder. Gemiddeld steeg de omzet van € 32.500 naar €70.000, maar volgens directeur Janwillem Burgering is dat teleurstellend: “Dan kan je zeggen: dat is veel meer. Waar zeur je over? Maar de groei is fors kleiner dan gedacht.” Bovendien stijgt de omzet vooral door hogere prijzen, in werkelijkheid is de afzet sterk gedaald. NSO ziet een daling van 38,5% in sigarettenverkoop en zelfs 67% in shag in twee jaar tijd. Ondernemers zoals Jan Renkema uit Groningen voelen zich misleid: “Wat het supermarktverbod had moeten opleveren, heeft accijnsverhoging tenietgedaan.” De nabijheid van goedkopere tabak over de grens maakt het probleem nog groter: “Vanuit hier ben je zo in Duitsland.”
De douane bevestigt dat illegale sigarettenproductie fors groeit. Onderzoek naar weggegooide verpakkingen laat zien dat het aandeel namaaksigaretten steeg van 4% in 2023 naar 11% in 2024, waarbij vooral Marlboro wordt nagemaakt. Dat is ongeveer 91% van de aangetroffen nepverpakkingen. De smokkel verloopt via luchtvracht, containers in de haven van Rotterdam, maar ook via binnenlandse productie. In juli werd bijvoorbeeld een grote illegale fabriek ontmanteld in Stroe. Dankzij extra bevoegdheden en prioriteit vanuit de politiek proberen douane en NVWA het probleem in te dammen, al blijft de markt hard groeien.
Ook de legale grensimport neemt sterk toe. In 2024 had al 30% van de weggegooide pakjes een buitenlands zegel, tegen 19% in 2023. Dat is vaak toegestaan, want consumenten mogen tot achthonderd sigaretten en één kilo tabak meenemen uit EU-landen. Winkeliers horen regelmatig dat klanten in het buitenland inkopen. Een verkoper legt uit: “Ik kan ze geen ongelijk geven. Het prijsverschil is zo groot. De benzinekosten haal je er gemakkelijk uit.” Toch verdwijnt een deel van deze buitenlandse rookwaar weer in de illegale handel. Via Facebook-groepen en anonieme accounts worden sigaretten aangeboden, soms opvallend openlijk. Zo schrijft iemand: “Wij bezorgen in heel Noord-Holland. Vaste klanten krijgen mooie prijzen.” En een andere aanbieder prijst zijn webwinkel aan omdat het “jou wachten scheelt en mij kilometers rijden”. Personen zoals deze “Richard” komen echter steeds vaker in beeld: hij werd in juli aangehouden met ruim honderd sloffen in zijn auto.
Een onbedoeld neveneffect van de prijsstijging is dat de illegale handel stijgt, terwijl het oorspronkelijke doel was om rokers te laten stoppen. Volgens RIVM-onderzoeker Ardine de Wit werkt prijsverhoging normaal gesproken goed: “Rookwaar duurder maken is het effectiefste middel binnen het antirookbeleid.” Bij de laatste verhoging in 2024 stopte 7% van de rokers en ging 22% minder roken. Toch is dat minder dan verwacht vergeleken met eerdere jaren. De Wit legt uit: “Dat consumenten aan illegale sigaretten komen of ze in het buitenland halen, heeft daar zeker mee te maken.” Het RIVM ziet daarom geen nut in verdere verhogingen, zolang Nederland zo sterk uit de pas loopt met buurlanden.
Tabaksondernemers hopen dat Nederland in Brussel druk gaat uitoefenen voor Europees beleid dat de prijsverschillen verkleint. Burgering verwoordt het als volgt: “Ik snap dat Nederland antitabaksbeleid heeft. Maar andere lidstaten moeten wel volgen.”
Lees het hele artikel verder op fd.nl(abonnement vereist)
Tabakssmokkel en nepsigaretten schaden Nederlandse verkopers
