1.
Omvang
2.
Oorzaken
3.
Gevolgen
4.
Bestrijden
5.
Handhaven
6.
Onderzoek

Handhaving

tegen illegale tabakshandel

De aanpak van illegale tabakshandel speelt zich af op meerdere fronten. De Douane controleert goederenstromen aan de grens, in havens en op luchthavens, maar ook in het binnenland. FIOD en het Openbaar Ministerie richten zich daarnaast op strafrechtelijk onderzoek naar accijnsfraude, illegale productie en de criminele organisaties achter de handel.

Die handhaving wordt steeds complexer. Illegale tabak komt Nederland binnen via internationale goederenstromen, wordt opgeslagen en verspreid vanuit bedrijfspanden en opslaglocaties en wordt inmiddels ook op Nederlandse bodem geproduceerd. De verkoop vindt daarnaast steeds vaker plaats via informele en online kanalen.

VSK en haar leden werken samen met Douane, FIOD en internationale opsporingsdiensten om illegale handel tegen te gaan.

Steeds grotere hoeveelheden onderschept

De hoeveelheid illegale tabak die door de Nederlandse Douane wordt onderschept, is de afgelopen jaren sterk toegenomen. Sinds 2019 namen Douane en FIOD gezamenlijk meer dan één miljard illegale sigaretten in beslag.

Alleen al in 2025 onderschepte de Douane ruim 254 miljoen illegale sigaretten, meer dan 166.000 kilo illegale tabak en bijna 33.000 kilo waterpijptabak. Als deze rookwaren op de Nederlandse markt terecht waren gekomen, dan was daarmee € 168 miljoen aan accijnsinkomsten misgelopen.

Belangrijk daarbij: meer inbeslagnames betekenen niet automatisch dat de illegale markt kleiner wordt. Ze kunnen ook een aanwijzing zijn dat de omvang en professionaliteit van de markt juist toenemen. Dat beeld is ook internationaal zichtbaar.

 

Inbeslag genomen tabak 2019 - 2024
Er zijn sinds 2019 meer dan 1 miljard illegale sigaretten in beslag genomen

Combiteam SMOKE

Bij de bestrijding van illegale tabak werken Douane, FIOD en het Openbaar Ministerie nauw samen. Een belangrijke rol is daarbij weggelegd voor Combiteam SMOKE, dat zich specifiek richt op illegale tabaksproducten en accijnsfraude.

De aanpak richt zich niet alleen op het onderscheppen van sigaretten en shag, maar ook op de organisaties daarachter. Opsporingsdiensten onderzoeken productielocaties, opslag, transport en distributie en proberen zo volledige criminele ketens bloot te leggen. Daarbij worden in Nederland ook steeds vaker professioneel ingerichte illegale sigarettenfabrieken aangetroffen.

De verkoop verschuift naar online

Illegale tabak wordt steeds vaker via sociale media en andere digitale kanalen aangeboden en zelfs rechtstreeks bij consumenten bezorgd. Daarmee verschuift een deel van de handel uit het zicht van traditionele controles.

Dat vraagt ook om andere vormen van handhaving: naast controles op goederenstromen, opslaglocaties en productie wordt online opsporing steeds belangrijker om aanbieders en distributienetwerken in beeld te krijgen.

Samenwerking in bestrijding

VSK en haar leden werken samen met Douane, FIOD en internationale opsporingsdiensten om illegale handel tegen te gaan. Daarbij wordt kennis gedeeld over producten, distributieketens en kenmerken van illegale en nagemaakte tabaksproducten. Ook worden trainingen verzorgd om deze producten sneller te herkennen.

Waar nodig schakelen VSK-leden gespecialiseerde onderzoeksbureaus en privérechercheurs in om signalen van illegale handel nader te onderzoeken. Relevante informatie kan vervolgens worden gedeeld met de bevoegde autoriteiten.

Daarnaast nemen fabrikanten zelf maatregelen om te voorkomen dat producten of grondstoffen in illegale handelsstromen terechtkomen. Dat gebeurt onder meer via controles binnen de distributieketen, beveiligingsprogramma’s en het Europese Track & Trace-systeem.

In de korte documentaire De Prijs van Accijns is te zien hoe illegale tabakshandel er in de praktijk uitziet en hoe verschillende partijen betrokken zijn bij de bestrijding ervan.